VOORBLAD - INLEIDING - 1400-1700 - 1700-1900 - ERFGOED - PERSOONLIJK - WEBLINKS
Erfgoed - Havenhoofden terug naar het erfgoed-overzicht    


De Delfshavense havenhoofden mogen hier vanwege hun historische belang voor Delfshaven uiteraard niet onvermeld blijven. Eeuwenlang zijn ze met hun molens en werven een vast herkenningspunt geweest voor de scheepvaart op de Nieuwe Maas (voorheen Merwe) en de thuiskomende vissers en koopvaarders.

Historisch Delfshaven: havenhoofden

Hierboven een 17e eeuwse afbeelding van Delfshaven, gezien vanaf de andere Maasoever.

De tekening hieronder is van de hand van Gerrit Groenewegen, 1754 - 1826.

Groenewegen woonde aan de Westzeedijk. Nadat hij als scheepsbouwer een been verloor legde hij zich toe op de teken en schilderskunst. Vooral zijn tekeningen van schepen en de werven rond Rotterdam zijn bekend geworden. U vindt dan ook regelmatig werk van zijn hand op deze website.

Historisch Delfshaven: Oosterhoofd

Het Midden- en Westerhoofd, gezien vanaf het Oosterhoofd.


Historisch Delfshaven: hoofden



Delfshaven werd rond 1400 gesticht door de stad Delft als een vooruitgeschoven zeehaven.
De dichtslibbende monding van de Schie maakte die functie echte steeds precairder. Door verzanding van de Nieuwe Maas had zich sinds 1740 de voortdurend groeiende Ruigeplaat gevormd. Schepen werden allengs groter en kregen bijgevolg meer diepgang. Veel schippers begonnen, vanwege de moeilijke toegang tot de Voor- en Achterhaven, Delfshaven te mijden en gaven de voorkeur aan de havens van Rotterdam.

Historisch Delfshaven: Ruigeplaat

Op deze 19e eeuwse kaart zien we in het midden de Ruigeplaat die de monding van de Schie blokkeert.
De toegang tot Delfshaven vanaf de Maas was alleen nog mogelijk via een tussen de Ruigeplaat en Delfshaven ontstane rivierarm, genaamd de Kous. (de West- Midden- en Oostkous)

In het kader van het plan “Caland” uit 1867 is tussen 1871 en 1874 de Ruigeplaat in het verlengde van de Delfshavense Schie doorgraven. In dit kanaal, de Schiemond genoemd, werd een sluis gemaakt tussen de Nieuwe Maas en de na tweezijdige afdamming van de voormalige Maasarm overgebleven Middenkous.

Historisch Delfshaven:  Ruigeplaat Sluis

Pieter Caland (1826 - 1902), een waterstaatkundige, onderzocht in een staatscommissie de gehele vervoersproblematiek voor het westen van Nederland. Al in januari 1858 presenteerde Pieter in de commissie het voorstel om de Maas vanaf Krimpen onder handen te nemen en een "nieuwe" doorsteek te maken door de Hoek van Holland. De monding zou weer trechtervormig moeten worden, net als vroeger het geval was geweest, want hij had berekend dat alleen met een grote trechtermond de getijden van eb en vloed voldoende moesten zijn om de Maas tot Krimpen zonder extra baggeren op diepte te houden voor de "normale" schepen van maximaal 140 bij 18 meter.
De commissie nam het voorstel van Pieter Calland over, maar voegde er wel aan toe dat er parallel aan het water ook een spoorlijn aangelegd moest worden.     bron: www.engelfriet.net/


Over de Ruigeplaatsluis werd in 1906 een brug gebouwd vanwege de groeiende verkeersdrukte tussen Rotterdam en de westelijke havens. Op die plaats ontstond de Schiehaven. Aan de westkant van de Schiemond vestigde zich in 1902 de snel groeiende scheepswerf van Bartels Wilton.

Historisch Delfshaven: Ruigeplaatbrug

De Ruigeplaatbrug kort na de voltooiing in 1906. Op de voorgrond de Schiemond met de Ruigeplaatsluis die de Voorhaven via de Middenkous verbond met de Nieuwe Maas. Rechts van waar het witte gebouwtje linksboven ligt nu het Hudsonplein. Voor de molen Het Vertrouwen aan de Schans is op deze foto de kleine scheepswerf te zien van De Ridder, voorheen Van Duyl en De Kruyff.

De foto is genomen vanaf de Delfshavense watertoren die we zien op de afbeelding hieronder, uit 1900.

Historisch Delfshaven:  watertoren

Historisch Delfshaven: havens
De afbeelding hierboven uit de jaren dertig van de vorige eeuw laat Delfshaven zien in haar hoedanigheid als zeehaven. Het aangemeerde schip in de Achterhaven ligt met de boeg in de richting van de Ruigeplaatsluis vanwaar het de Nieuwe Maas kan invaren. De Oost- en Westkous zijn op deze foto inmiddels afgedamd. Hieronder een aardige overzichtsfoto met de molens.

Historisch Delfshaven: havenhoofden

Als u op de foto hierboven klikt opent deze groter in een nieuw venster.

Historisch Delfshaven: Achterhaven
Een blik in de Achterhaven vanaf de Middenkous, op een ansichtkaart die dateert van rond 1900.


Historisch Delfshaven: Oostkous

Op deze foto is de afdamming van de Kous te zien. Achter de dam ligt de Oostkous waar destijds de Keldermakerswerf nog was gevestigd. Vaag zien we het silhouet van molen De Hoop (?) op de achtergrond.

Deze luchtfoto uit 1904 geeft een goed beeld van de toenmalige verbinding met de Maas via de Ruigeplaat. Ten zuidwesten van Oud-Delfshaven zijn Wiltons Machinefabriek en Scheepswerf zichtbaar.

Historisch Delfshaven: Luchtfoto

Een wat meer gedetailleerde foto uit 1925.

Historisch Delfshaven:  Bartel Wilton



Van de havenhoofden is weinig als erfgoed overgebleven. Er is geen directe verbinding meer met de Maas en de scheepswerven zoals scheepswerven van De Hoog aan het Oosterhoofd en die van De Ridder op het Westerhoofd, de Keldermakerswerf aan de Oostkous en Bartel Wilton op de Ruigeplaat zijn verdwenen.

Na de aanleg van de Coolhaven en Parkhaven als scheepvaartverbinding naar de Nieuwe Maas werd de vebinding via de Ruigeplaatsluis in 1953, na de stormvloed en de watersnoodramp dichtgegooid. De drie hoofden verloren hierbij hun havenfunctie.

Vanwege de moutmolen "De Distilleerketel" levert het Middenhoofd, gezien vanaf de Westzeedijk (op de plaats die ooit de Ruige Plaat heette) nog een aardig plaatje op. Links achter deze molen steekt de scheefgezakte en geblakerde stomp van de molen "Vertrouwen" aan de Schans boven de nieuwbouw uit.
Op de plaats van de Middenkous, het water op de voorgrond dat gelukkig niet werd gedempt voor stadsuitbreiding, stroomde ooit de Maas. Het water doet nu dienst als haventje voor kleine plezierjachten.

Historisch Delfshaven: voormalige havenhoofden


Op en naast de havenhoofden waren de vorige eeuwen diverse scheepswerven te vinden.


legal disclaimer terug naar het erfgoed-overzicht

TOP

©   J.G. Smits Delfshaven 2003